Tapóns para os oídos

Hai uns días houbo un macrofestival de hard rock en Viveiro. Vexo nestes festivais certos paralelismos coas antigas romerías, incluso as danzas que executa parte do público me fan recordar os ritos chamánicos, as festas romanas, as danzas da morte medievais e o Ad mortem festinamus do Llibre Vermell de Montserrat.

Pero hoxe quero falar doutra cousa que me chamou a atención: os organizadores do festival de Viveiro, na súa páxina web, recomendaron aos asistentes que levasen tapóns para os oídos.

Recoñecían explicitamente que o nivel sonoro podía ser molesto, en especial durante tanto tempo, porque había varios escenarios e ducias de bandas que tocaban sucesivamente desde primeira hora da tarde ata a madrugada, e algúns asistentes quizá necesitasen descansar.

E digo eu que, se había potenciais molestias para a xente moza que foi voluntariamente ao festival e que é afeccionada a ese tipo de música, tamén para os viciños da contorna habería molestias. E tamén eles, en especial os nenos, os vellos e os enfermos, necesitan descansar.

Pois non vin esa discusión en ningures. Pode que o festival sexa un bo negocio para certos sectores e que poña a Viveiro no mapa para un potencial desenvolvemento turístico. Pero eses intereses, que son lexítimos, hai que perseguilos procurando respectar os direitos de todos, en especial os daqueles que non poden ou non o teñen fácil para queixarse.

Quizá as autoridades turísticas de Florencia –permitídeme que use a miña torpe ironía– deberían recomendar, como en Viveiro, o uso de gafas de sol para evitar que os visitantes padezan a síndrome de Stendhal.

As gafas de sol tamén paliarían os efectos que sufriu o autor daqueles versos que Palestrina musicou e que recordei hai dous meses: O che splendor de’ luminosi rai sento ferirmi agl’occhi…

Pode ser que os de Ronseltz fosen profetas cando escribiron:

O poema é unha pedrada
na cabeza.
Por iso recomendamos aos lectores
que usen casco.

Humor psicoterapéutico

O humor é en si psicoterapéutico e ademais encontrei por aí un par de chistes sobre a propia psicoterapia. Espero que ninguén se ofenda, teño claro que hai psicoterapias eficaces e bos psicoterapeutas, aínda que non é ouro todo o que reloce. En todo caso, estas viñetas están feitas e publicadas cum animo jocandi.

De postre, un chiste que me recorda a anotación que escribín onte. O chiste copieillo (graciñas) ao inimitable andressolo:

Dunedin Study: nature and nurture

Repuxeron hoxe na televisión pública española un interesante documental. É o terceiro episodio da serie Why Am I? The Science of Us, titulado orixinalmente “When Genes Mix with the Wrong Environment” e traducido ao español co título “Predice mi futuro: Cuando los genes se mezclan con el ambiente inadecuado”.

O documental trata a clásica discusión nature versus nurture e describe os avances nas investigacións xenéticas en relación co estudo lonxitudinal Dunedin.

En poucas palabras e simplificando moito: hai xenes “malos” que so son “malos” en determinados ambientes e incluso poden ser “bos” noutros ambientes.

Un exemplo, un alelo concreto do xen que codifica a monoamino oxidasa A correlaciónase con comportamentos violentos en individuos que foron maltratados na infancia, pero non hai comportamentos violentos na inmensa maioría dos individuos que portaban ese alelo.

Outro exemplo, un alelo concreto do xen que codifica o transportador de serotonina predispón aos individuos portadores a trastornos depresivos se estes individuos viven elevados niveis de estrés, pero en ambientes protectores eses individuos destacan pola súa empatía e sociabilidade.

Tamén falan dun alelo concreto do xen que codifica a catecol-O-metiltransferasa que se correlaciona con risco de psicose ou esquizofrenia en combinación cun elevado consumo de cannabis na adolescencia.

Conclusión: nature AND nurture. Herdamos os xenes pero o ambiente activa ou desactiva moitos xenes. Como din na parte final do episodio:

Tener un cierto genotipo no sella tu destino, es una predisposición, y esa predisposición se activa por características del ambiente. […] No podemos cambiar los genes pero podemos cambiar el ambiente.

Cristianofobia

Estes días alguén con poucas luces botou un artefacto incendiario na capela da Universidade Autónoma de Madrid e deixou escrita na parede unha frase á altura da súa falta de ilustración:

La única iglesia que ilumina es la que arde.

A aplicación literal desta consigna fai arrepiar. Na historia recente moitos cristiáns sufriron violencia por diversos motivos, quizá os exemplos máis coñecidos son o anticlericalismo feroz dalgúns milicianos na guerra civil española (onde morreron miles de relixiosos) e a resistencia aos nazis na segunda guerra mundial (desde a encíclica Mit brennender Sorge ao heroísmo dos curas polacos).

Ademais o odio por motivos relixiosos está de triste actualidade, coa islamofobia e cos terroristas que din actuar no nome do islam. Disto xa falei en varias anotacións:

Probablemente o agresor destes días quería protestar contra a “contradictoria” presenza dunha capela na universidade pública. A violencia é aquí unha protesta torpe, porque no contexto actual a maioría social non entende esa linguaxe, e consegue máis que adhesión ou solidariedade, incomprensión e rexeitamento. A violencia está especialmente fóra de lugar na universidade, institución onde a pesar das reformas aínda quedan persoas que estudan, debaten e confrontan ideas.

A violencia é ademais perigosa porque é un pésimo exemplo, e os seres humanos tendemos á imitación, á emulación, a tomar como modelo a conducta dos demais, e a nosa natureza emocional fai que diante de determinados estímulos reaccionemos, a favor ou en contra, sen recorrer á nosa precaria parte racional. Así comezan as espirais de violencia, cunha slippery slope simbólica que dexenera coas “condicións prácticas e mundanas” da represión física, civil e penal.

Un cristianófobo quizá o sexa porque identifica o cristianismo cunha historia ligada ao poder político e económico, cunhas hierarquías fundamentalistas, con hipocrisías de moralistas que agochan pecados individuais. Un islamófobo quizá o sexa porque identifica o islam cos fundamentalismos e co terrorismo.

Pero esa é so unha parte do cristianismo e do islam. Houbo guerras pero tamén séculos de convivencia pacífica e intercambio económico e cultural, mística, poesía, ciencia e filosofía. ¿Eran perigosos fundamentalistas, por exemplo, Ibn al-Muqaffa, Rabi’a, Rumi, al-Ghazali, Ibn Sina, Ibn Rushd? Máis ben o contrario, transmitíronnos o seu espírito crítico e importantes coñecementos da Grecia clásica, de Persia e da India.

Hai centos de millóns de cristiáns, e aínda máis musulmáns, no mundo. ¿É xusto xeneralizar? ¿Ou debemos xulgar a cada un segundo a súa conducta e responsabilidade? A violencia dificulta o diálogo porque enxendra desconfianza, resentimento, odio, máis violencia.

Cur aliquid potius

Acabei de ler un breve pero interesante ensaio de José Javier Esparza, Los ocho pecados capitales del arte contemporáneo (ISBN 9788488586742). Esparza percorre a evolución da Estética das vangardas occidentais para trazar as características desas “obras de arte” comprensibles —chissà— para o seu autor pero incomprensibles para o público, incluído o público culto.

Esas “obras de arte” parecen concebidas exclusivamente para o mercado especulativo, asunto que xa mencionei hai anos no meu outro blog: “Mario Vargas Llosa contra a pseudoarte dos Damien Hirst que nos invadiron”.

No ensaio de Esparza, ao que virían ben notas e bibliografía, tropezo con varias citas interesantes, e entre elas destacarei hoxe unha de Martin Heidegger:

Warum ist überhaupt Seiendes und nicht vielmehr Nichts? Das ist die Frage.

A frase de Heidegger aparecéuseme tamén, providencialmente, relendo por enésima vez o prólogo que escribiu o doutor Domingo García-Sabell para un dos meus libros de ficción preferidos, Escola de menciñeiros e fábula de varia xente, escrito polo mindoniense Álvaro Cunqueiro e publicado no ano 1960. Ese prólogo é en si mesmo un marabilloso ensaio que combina filosofía, psicoloxía, medicina, literatura e un fondo humanismo arredor da obra cunqueiriana.

E resulta que o pensamento da devandita frase de Heidegger aparece xa en Leibniz:

Cur aliquid potius extiterit quam nihil?

Xa dixera o Qohelet que nihil sub sole novum e perdoádeme que o cite en latín. Como tamén dixo André Gide en Le Traité du Narcisse – Théorie du symbole:

Toutes choses sont dites déjà; mais comme personne n’écoute, il faut toujours recommencer.

Xa está todo dito, pero como ninguén escoita é preciso sempre comezar de novo. Como no mito de Sísifo que recorda José Javier Esparza.

Síndrome de Stendhal

Hai disto máis de vinte e cinco anos, pasei un ano na Facultade de Medicina, un estudo en min frustrado, e para meus pais frustrante porque pagaron a matrícula, os libros e a estadía coa sensación de que alimentaran un monstro, un cacho de carne con ollos que se dedicaba a pasear cos papeliños debaixo do brazo e a contar as laxes mexadas do calexón de Entrerrúas (cf. Méndez Ferrín).

Ser, son un monstro, pero algo estudei ata que a depresión (e varios delirios amorosos, mesiánicos, et cetera, non pagan a pena neste momento nin a psicoanálise nin a patografía) se fixo dona do meu vulnerable ser. De feito tiven unha nota por riba da media no primeiro parcial da terrible Biofísica, entre outros.

Para o que si valeu o meu paso por Medicina foi para tratar a persoas moi interesantes, como aquel rapaz da Estrada que me emprestou un cranio (cousas da Anatomía) e que, cando me viu cos meus delirios, díxome que me vía atoallado.

Isto é, atordoado, aparvado, apampado, aloulado. Así andaba eu, e ben que mo facían ver os poucos amigos que tiña. Andaba atoallado como atoallados tiveron que andar os que padeceron ou imaxinaron que padeceron síndrome de Stendhal.

E non é difícil padecer ou imaxinar que un padece esa síndrome cando se ve, como eu me vin, inmerso de repente na cultura multiforme da Compostela universitaria, eheu fugaces postume.

Xesusiano

Hai uns días usei nunha anotación a palabra xesusiano cun significado análogo ao da palabra marxiano e dicía que non recordaba ter visto esa palabra en ningures.

Menos mal que teño amigos lidos e viaxados que me apuntan que esa palabra xa circulaba por aí. E eu non tomara a molestia de googlear esa palabra para facer unha mínima comprobación. Caio nos mesmos erros que denuncio nos demais, así que terei que aplicarme a paremia e a fábula que recordei antonte.

A memoria é un caixón misterioso, cajón de sastre e a miña ademais caixón-desastre, moi desastrado e desastroso. Seguramente lin esa palabra e freudianamente olvidei que a lera, din os meus amigos lidos e viaxados que a puiden ler en Xosé Chao Rego ou en Raimon Panikkar. O estraño é que lin algo e tratei algo a Chao, dúas boas experiencias que tiven, pero non lin nunca nada de Panikkar, a non ser que lese algún artigo ou algunha recensión sobre a súa obra. Disperso que é un.

Desde logo non tiven intención consciente de apropiarme de nada, líbreme eu e líbrenme os meus amigos. Porque os deuses, se existen, non nos poden librar da nosa imperfección constitutiva, isto deixáronmo claro Epicuro, Cicerón e Andrés Torres Queiruga, por separado e en síntese, síntese que por preguiza non realicei aínda pero eu creo que está á vista, tanto que incluso a síntese é prescindible.